علت و علائم فلج بل

وقتی عصب صورت به درستی کار می کند، یک سری پیغام ها دریافت می کند که از مغز به صورت فرستاده می شود. این پیغام ها می توانند محتوایی همچون بستن پلک، لبخند زدن یا اخم کردن داشته باشند یا فرمان تف کردن به غدد بزاقی بدهند. ولی وقتی این عصب ملتهب می شود و تحت فشار قرار می گیرد، یعنی زمانی که فلج بل (Bell’s palsy) رخ می دهد، این پیغام ها به درستی ارسال نمی شوند. در نتیجه ضعف یا فلج موقت عضلات یک طرف صورت رخ می دهد.
فلج عصب زوج هفتم مغزی یا عصب صورتی منجر به فلج بل (Bell’s palsy) می شود. در این حالت عضلات صورت به صورت ناگهانی و به طور موقت فلج می شوند، اغلب تنها یک طرف صورت را گرفتار می کند. درگیری عصب صورتی معمولاً به تنهائی یک بیماری نیست بلکه علامتی از یک بیماری دیگر است مانند عفونت، آسیب و یا تومور عصب صورتی.
در بعضی افراد، واکنش دستگاه ایمنی به عفونت ویروسی منجر به التهاب عصب صورت می شود. چون این عصب ملتهب می شود، هنگام عبور از حفره کوچکی در قاعده جمجمه، تحت فشار قرار می گیرد و نمی تواند پیغام های درست را از مغز به صورت بفرستد.

چه افرادی به فلج بل مبتلا می شوند؟


هر کسی ممکن است به فلج عصب صورت مبتلا شود و همچنین میزان شیوع آن در بین زنان و مردان برابر است. این عارضه بیشتر در میان سنین 10 تا 40 سال پدید می آید. فلج بل شایع ترین علت ضعف ناگهانی در صورت، شناخته شده است. از هر 70 نفر حدودا 1 نفر، در زندگی خود فلج بل را تجربه خواهد کرد. پس از تشخیص فلج بل توسط پزشک مراحل درمانی انجام می‌گیرد

علائم و نشانه‌ها


ضعف در صورت که معمولا در یک طرف آن مشاهده می شود. این ضعف معمولا به سرعت و در حدود چند ساعت، ایجاد می شود. ممکن است شما برای اولین بار این ضعف را پس از بیدار شدن از خواب احساس کرده و بدین صورت بسیار چشمگیر به نظر برسد. همچنین ممکن است به تدریج و پس از چند سال بد تر شود. اثرات علائم فلج بل متفاوت اند و به از کار فتادن جزئی یا کلی عصب بستگی دارند. این اثرات عبارت اند از :
چهره ی شما ممکن است پژمرده به نظر رسیده و به یک سمت کج شود. هنگام لبخند زدن ممکن است تنها یک طرف صورت حرکت کند.
جویدن غذا در سمت آسیب دیده می تواند مشکل ساز باشد. ممکن است لقمه ی غذا در پشت لثه گیر افتاده و همچنین نوشیدنی ها و بزاق از آن سمت دهان بیرون بریزند.
ممکن است قادر نباشید چشم خود را ببندید که این باعث تولید اشک زیاد و یا خشک شدن چشم می گردد.
ممکن است نتوانید روی پیشانی خود چین انداخته، سوت بزنید و یا لپ خود را پر از هوا کنید.
ممکن است دچار اختلال در تکلم بشوید چرا که عضلات کنار صورت، به ساخت کلمات کمک می کنند. برای مثال، کلمات شروع شونده با حرف پ.
فلج بل بیشتر موارد بدون درد بوده و یا درد بسیار خفیفی ایجاد می کنند. با این وجود در برخی افراد، دردی در ناحیه ی نزدیک گوش ایجاد می شود که ممکن است تا چند روز باقی بماند.
صدا های بلند ممکن است ناراحت کننده باشند و سر و صدا های خفیف، شدید تر به نظر برسند. این به علت از کار افتادن یک ماهیچه ی کوچک در گوش می باشد.
ممکن است حس چشایی خود را از دست بدهید (در طرفی از زبان که تحت تاثیر بیماری قرار گرفته است)

چه عواملی باعث فلج بل می‌گردد؟


فلج بل زمانی رخ می‌دهد که عصب هفتم جمجمه‌ای صورت، متورم یا فشرده شود؛ که این امر منجر به ضعف یا فلج عضلات صورت می‌گردد. علت دقیق این آسیب ناشناخته است، اما بسیاری از محققان پزشکی معتقدند که این عارضه به احتمال زیاد ناشی از یک عفونت ویروسی می‌باشد.
ویروس‌هایی که با بروز فلج بل مرتبط هستند، عبارتند از:

  •  هرپس سیمپلکس، که باعث زخم‌های سرد و تبخال تناسلی می‌گردد.
  •  HIV، که به سیستم ایمنی بدن آسیب می‌زند.
  • سارکوئیدوز، که باعث التهاب ارگان‌های بدن می‌شود.
  •  ویروس هرپس زوستر، که باعث آبله مرغان و زونا می‌گردد.
  •  ویروس اپشتین بار، که باعث بیماری مونونوکلئوز می‌شود.

همچنین شرایطی همچون بالا بودن فشار خون،دیابت،تومور و... را می‌توان زمینه‌ساز فلج صورت دانست.

چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم؟


در صورت بروز هر نوع فلج باید به پزشک مراجعه کرد زیرا ممکن است سکته مغزی رخ داده باشد. فلج بلز به علت سکته مغزی روی نمی دهد. در صورت بروز ضعف یا افتادگی صورت به پزشک مراجعه کنید تا علت زمینه ای و شدت بیماری مشخص گردد.
آزمایش های تشخیصی هیچ نوع آزمایش اختصاصی برای تشخیص فلج بلز وجود ندارد. پزشک شما به صورتتان نگاه کرده و از شما می خواهد که با بستن چشم ها، بالا بردن ابرو، نشان دادن دندان ها و اخم عضلات صورت خود را حرکت دهید. سایر بیماری ها مانند سکته مغزی، عفونت ها، بیماری لایم و تومورها نیز می توانند سبب ضعف عضلات صورت شده و علائم فلج بلز را تقلید کنند. اگر علت علائم شما مشخص نباشد، پزشک شما ممکن است سایر آزمایشات را توصیه کند، مانند:

  •  الکترومیوگرافی یا نوار عضله(EMG):این تست می تواند وجود آسیب عصبی را تائید و شدت آن را تعیین کند. EMG فعالیت الکتریکی عضله را در پاسخ به تحریک و ماهیت و سرعت انتقال ایمپالس های الکتریکی در طول عصب را اندازه گیری می کند.
  •  تصویربرداری:تصویربرداری با اشعه X، ام آر آی(MRI) یا سی تی اسکن ممکن است در مواردی برای رد سایر علل احتمالی فشار بر روی عصب صورت مانند تومور یا شکستگی جمجمه مورد نیاز باشد.
نویسنده: فاطمه اسدی- فیزیوتراپیست