درمان پیچ خوردگی مچ پا با فیزیوتراپی

روزانه، تعداد افراد زیادی دچار پیچ خوردگی مچ پا یا دررفتگی مچ پا می‌شوند. این مشکل زمانی رخ می دهد که در هنگام ورزش کردن یا شرکت در فعالیت‌های جسمانی دیگر پای خود را درست روی زمین قرار نمی‌دهید یا در حین راه رفتن پای خود را روی سطح نامسطحی می‌گذارید. پیچ خوردگی و پارگی رباط مچ پا در بین ورزشکاران، غیر ورزشکاران، کودکان و بزرگسالان ممکن است وجود می‌آید و باید سریعا برای درمان پارگی رباط مچ پا اقدام گردد. آسیب دیدگی های ناشی از وارد شدن ضربه با سرعت زیاد بطور خاص در صورتی می تواند خطرناک باشد و موجب شکستگی مچ پا شود.

پیچ خوردگی مچ پا چیست؟

پیچ خوردگی مچ پا عارضه ای است که در آن بافت نرم و رباط‌های مچ پا دچار آسیب  دیدگی و پارگی می‌شوند. در این وضعیت، رباطی که بیش از همه تحت تاثیر قرار می‌گیرد رباط جانبی است و از علل درد مچ پا می باشد. رباط، باند قدرتمندی از بافت همبند است که استخوان ها را به یکدیگر متصل می‌کند. رباط جانبی ساق پا شامل سه باند بافت همبند می‌شود و استخوان نازک نی را به استخوان قاپ (تالوس) و استخوان پاشنه متصل می‌کند.

به طور کلی، رباط جانبی از چرخش شدید پا و مچ پا  به داخل جلوگیری می‌کند. وقتی این حرکت شدید و فراتر از آن باشد که رباط بتواند تحمل کند، رباط دچار پارگی می‌شود. به این وضعیت پیچ خوردگی مچ پا گفته می‌شود و شدت آن می‌تواند در حد پارگی جزئی و خفیفی که منجر به درد اندک می‌شود تا پارگی کامل که منجر به درد مچ پا و ناتوانی قابل توجه می‌شود، باشد.

تاندون آشیل نیز تاندونی است که عضله ماهیچه ساق پا را به استخوان پاشنه متصل می‌کند. این به شما اجازه می‌دهد که بتوانید بر روی انگشتانتان راه رفته و هنگام راه رفتن و یا دویدن بر آنها فشار آورید.رگ به رگ شدن، کشش و یا پارگی تاندون آشیل (باند فیبری بافت همبند است که استخوان را به استخوان می‌پیوندد) است.

انواع

پیچ خوردگی مچ پا با توجه به علت کشیدگی تاندون مچ پا از لحاظ شدت به سه درجه تقسیم می‌شود، که به صورت زیر می باشد:

  • پیچ خوردگی درجه1: تعداد کمی از فیبرهای رباط پاره می‌شوند و درد خفیفی را به وجود می‌آورد، اما دامنه حرکتی فرد تحت تاثیر قرار نمی‌گیرد.
  • پیچ خوردگی درجه 2: تعداد زیادی از فیبرهای رباط پاره می‌شود و دامنه حرکتی فرد تا حدودی کم شده و مفصل تا اندازه‌ای بی ثبات می‌شود.
  • پیچ خوردگی درجه3: تمامی فیبرهای رباط جانبی پاره می‌شود و دامنه حرکتی فرد به شدت محدود شده و مفصل مچ پا به شدت بی ثبات می‌شود.

اکثر موارد پیچ خوردگی مچ پا درجه دو هستند.

 

علت

پیچ خوردگی مچ پا عموما در طول فعالیت‌هایی که شامل پریدن یا فعالیت‌هایی که مستلزم تغییر جهت سریع مخصوصا در سطوح نامسطح است، به وجود می‌آید. این مشکل عموما در ورزش‌هایی مثل فوتبال، بسکتبال، والیبال و نتبال به وجود می‌آید. علت پیچ خوردگی مچ پا ترکیبی از چرخش پا به سمت داخل و چرخش پا و مچ پا به پایین در طول ورزش‌های است که در آن پا و مچ پا باید وزن زیادی را تحمل کند. گاهی اوقات، ممکن است بازیکن پس از یک پرش بلند به درستی روی زمین قرار نگیرد و پا و مچ پای او به شدت به سمت داخل پیچ بخورد که همراه با آسیب دیدگی متعاقب به رباط جانبی است. بیمارانی که دچار پیچ خوردگی مکرر مچ پا می شوند، اغلب دچار بی ثباتی مفصل می‌شوند.

 

علائم

Untitled

افرادی که دچار پیچ خوردگی مچ پا می‌شوند، متوجه یک صدای پارگی یا تق تق در زمان آسیب دیدگی می‌شوند و پس از آن درد و ورم مچ پا را تجربه می کنند. در موارد خیلی کمی بیماران اجازه دارند به فعالیت ورزشی خود بعد از استراحت در حالی که احساس درد، ورم و خشکی در مفصل خود دارند، ادامه دهند.

در موارد شدیدتر، درد شدید در زمان آسیب دیدگی بروز می یابد، و در عرض چندین ساعت پس از آسیب دیدگی ممکن است درد در زانو نیز احساس شود. بیمار همچنین در حین راه رفتن می‌لنگد یا به دلیل درد نمی‌تواند وزن بدن روی پای خود را تحمل کند. بیمار ممکن است در روزهای بعدی دچار کبودی و احساس خشکی در مفصل شود. بیمارانی که دچار پیچ خوردگی مچ پا شده اند، با لمس مچ پا دچار درد می شوند و با انجام حرکات مشخصی که باعث کشیدگی تاندون مچ پا و  کشیدگی رباط جانبی می‌شود (مانند چرخش مچ پا به داخل) دردشان افزایش پیدا می کند.

پیچ‌خوردگی مچ پا در واقع کشیده شدن یا پارگی تاندون مچ پا است.

علائم پیچ خوردگی مچ پا عبارتند از:

درد مچ پا، دردناکی و تورم
کوفتگی و کبودی مچ پا
ایجاد درد هنگام حرکت
عدم تحمل تمام وزن روی مچ پا

تشخیص

برای تشخیص پیچ خوردگی و رگ به رگ شدن مچ پا به پزشک یا متخصص رجوع کنید. رباط آسیب دیده ملتهب به نظر می‌رسد. در صورتی که استخوانی دچار شکستگی نشده باشد، پزشک براساس میزان ورم، درد و کبودی درجه پیچ خوردگی مچ پا را تعیین می‌کند. پزشک برای اطمینان حاصل کردن از عدم شکستگی استخوان از تصویربردرای با اشعه ایکس استفاده می‌کند. شکستگی استخوان علائم مشابه ای مانند ورم و درد مچ پا را دارد.

معاینه فیزیکی ممکن است دردناک باشد زیرا پزشک باید مچ پای بیمار را در جهات مختلف حرکت دهد تا متوجه شود آیا آسیبی به رباط وارد شده است یا خیر. پزشک ام آر ای را تجویز می کند در صورتی که احتمال دهد هر یک موارد زیر در بیمار وجود دارد:

  1. رباط‌ها شدیدا آسیب دیده‌اند
  2. سطح مفصل آسیب دید است
  3. استخوان ترک کوچکی برداشته است یا مشکلات دیگری وجود دارد

درمان

راهها و روشهای درمان پیچ خوردگی مچ پا با توجه به خفیف یا شدید بودن علائم و درجه عارضه تعیین می گردد.

درمان با فیزیوتراپی

photos.demandstudios.com-getty-article-3-168-MD001562_XS

درمان پیچ خوردگی مچ پا با فیزیوتراپی برای تمامی بیماران مبتلا به این مشکل ضروری است، زیرا توانبخشی ناکافی منجر به نتایج نامناسب و افزایش احتمال آسیب دیدگی مجدد می‌شود. فیزیوتراپی باعث تسریع فرآیند درمان می‌شود، نتایج بهینه را تضمین می‌کند و احتمال بروز مجدد پیچ خوردگی را کاهش می‌دهد. اهداف درمان فیزیوتراپی پیچ خوردگی مچ پا به شرح زیر است:

  • محافظت از مفصل، تسکین درد و کنترل التهاب
  • بازیابی کامل دامنه حرکتی
  • استحکام عضلات ساق پا
  • بازیابی تعادل
  • بازیابی فعالیت نرمال
  • سرعت و شتاب
  • فعالیت‌های ورزشی

درمان با فیزیوتراپی شامل موارد زیر می‌شود:

  • ماساژ بافت نرم
  • تحرک مفصل
  • سوزن خشک (روشی برای رفع درد های عضلانی)
  • اولتراسوند
  • استفاده از عصا
  • استفاده از ارتز
  • بستن مچ پا
  • مچ بند
  • کمپرس سرد یا گرم
  • حرکات ورزشی مخصوص بهبود انعطاف پذیری، استحکام و تعادل
  • آب درمانی
  • توصیه‌هایی در ارتباط با تنظیم فعالیت‌ها
  • اصلاح وضعیت بیومکانیکی
  • از سرگیری تدریجی فعالیت‌های روزمره
  • توصیه در ارتباط با انتخاب کفش مناسب

هدف کلی فیزیوتراپی مچ پا این است که فعالیت‌هایی که پیش از آسیب دیدگی در خانه، محل کار یا در جامعه انجام می دادید را بتوانید از سر بگیرید. بدون توانبخشی و فیزیوتراپی مناسب، مشکلات حادی مثل کاهش دامنه حرکتی، درد مزمن، ورم و بی ثباتی مفصل بعد از پیچ خورگی مچ پا به وجود می‌آیند و برای انجام فعالیت‌های روزمره محدودیت‌های شدیدی را برای شما به وجود می‌آورند. فیزیوتراپیست از روش‌های توانبخشی زیر برای درمان پیچ خوردگی مچ پا  استفاده می‌کند:

  • حرکات ورزشی دامنه حرکتی: ورم و درد مچ پا باعث محدود شدن دامنه حرکتی مچ پا می‌شود. فیزیوتراپیست به شما روش انجام حرکات ورزشی ایمن و موثر را برای درمان درد مچ پا و بازیابی کل دامنه حرکتی مچ پا آموزش می‌دهد.
  • حرکات ورزشی مخصوص استحکام عضلات: عضلات مچ به دنبال پیچ خوردگی مچ پا ضعیف می‌شود و باعث بی ثباتی طولانی مدت مفصل و آسیب دیدگی های مجدد می‌شود. فیزیوتراپیست بر اساس شدت آسیب دیدگی، حرکات ورزشی استقامتی مناسب را برایتان تجویر می کند.
  • آموزش تعادل: حرکات ورزشی مخصوص به عضلات شما کمک می‌کند، تا به تغییرات محیط مثل سطوح نامسطح یا متحرک واکنش مناسب نشان دهید. وقتی توانستید بدون درد وزن خود را روی مچ تحمل کنید، فیزیوتراپیست این حرکات ورزشی را تجویز می‌کند تا به شما کمک کند که فعالیت‌های عادی خود را از سر بگیرید.
  • تمرین ساختاری: وقتی بتوانید بدون درد به راحتی پیاده روی کنید، فیزیوتراپیست با افزودن فعالیت‌هایی مثل پیاده روی تند، پرش یا دویدن برنامه درمانی شما را گسترش می‌دهد. این برنامه براساس معاینه مچ پای شما توسط فیزیوتراپیست ، اهداف شما، سطح فعالیت و بهداشت عمومی شما می باشد.
  • آموزش مخصوص فعالیت: بسته به نیازمندی‌های شغلی یا نوع فعالیت ورزشی‌ که انجام می دهید، فیزیوتراپیست برنامه‌ای را با توجه به این موارد و نوع آسیب دیدگی شما طراحی می کند.

ورزش و حرکات اصلاحی

حرکات ورزشی زیر عموما برای درمان پیچ خوردگی مچ پا توصیه می‌شوند. شما باید قبل از شروع این حرکات ورزشی در مورد کارایی آن‌ها برای درمان خود، با فیزیوتراپیست مشورت کنید. عموما این حرکات روزی سه مرتبه باید انجام شوند، البته به شرطی که باعث به وجود آمدن یا تشدید علائم از جمله درد مچ پا نشوند.

فیزیوتراپیست زمان مناسب برای شروع حرکات اصلاحی مقدماتی و سپس حرکات ورزشی متوسط و پیشرفته را تعیین می‌کند. به عنوان یک قاعده کلی، اضافه شدن حرکات ورزشی یا پیشرفت سطح آن‌ها باید وقتی صورت بگیرد که علائم هنگام انجام ورزش ها تشدید نشده باشد.

حرکات کششی

بعضی از حرکات کششی مفید برای بهبود پیچ خوردگی مچ پا به شرح زیر است (به یاد داشته باشید که انجام این تمرینات را فقط با صلاحدید فیزیوتراپیست انجام دهید):

  • بنشینید، مچ پا و پای خود را تا حد امکان بالا بیاورید. این کار را به آرامی تا زمانی که در ماهیچه ساق پای خود احساس کشیدگی کنید، انجام دهید، (مطابق عکس زیر) این وضعیت را 10 ثانیه حفظ کنید (از 1 تا 10 بشمارید). این حرکت ورزشی را 10 مرتبه تکرار کنید.

1

  • بنشینید، مچ پای خود را به سمت پایین و به داخل بکشید (مطابق تصویر زیر) این وضعیت را حفظ کنید و از یک تا ده بشمارید. این حرکت را 10 مرتبه تکرار کنید.

2

  • در حالت نشسته، مچ پای خود را به بالا و به خارج  بکشید (مانند عکس پایین). این وضعیت را حفظ کنید و از1 تا 10 بشمارید. این حرکت را 10 مرتبه تکرار کنید.

3

  1. بنشینید و انگشتان پای خود را به سمت پایین بکشید. این وضعیت را حفظ کنید و از 1 تا 10 بشمارید. این حرکت را 10 مرتبه تکرار کنید.
    4

حرکات تقویتی

  • مچ پای خود را مجاورت یک شی ثابت مانند مبل قرار دهید و به سمت پایین و داخل به آن فشار دهید (مطابق تصویر زیر). این وضعیت را حفظ کرده و از 1 تا 10 بشمارید. این حرکت را 10 مرتبه تکرار کنید.

5

  • مچ پای خود را مجاورت یک شی ثابت مانند مبل قرار دهید و به سمت بالا و خارج فشار دهید (مانند عکس زیر). این وضعیت را حفظ کرده و از 1 تا 10 بشمارید. این حرکت را 10 مرتبه تکرار کنید.

6

  • بنشینید و یک باند کشی دور پای خود قرار دهید و لبه‌های باند کشی را با دو دست خود بگیرید، تا حد امکان مچ پای خود را به سمت پایین بیاورید (مطابق عکس زیر) و سپس به وضعیت اولیه برگردید. این حرکت را 10 مرتبه تکرار کنید.

7

  • بنشینید و باند کشی را به یک شی ثابت ببندید و آن را دور پای خود قرار دهید. پای خود را به سمت پایین قرار دهید سپس مچ پای خود را تا حد امکان به سمت بالا بکشید (مطابق تصویر زیر)، سپس به وضعیت ابتدایی برگردید و این حرکت را 10 مرتبه تکرار کنید.

8

  • بنشینید و یک باند کشی را دور یک شی ببندید و سپس به دور لبه خارجی پای خود بیندازید و مچ پا را به سمت پایین و داخل حرکت دهید (مطابق تصویر زیر) و سپس به حالت اولیه باز گردید. این ورزش مچ پا را 10 مرتبه تکرار کنید.

9

  • بنشینید و یک باند کشی را دور یک شی ببندید و سپس به دور لبه داخلی پای خود بیندازید و مچ پا را به سمت بالا و خارج حرکت دهید (مانند تصویر پایین) و سپس به حالت اولیه باز گردید. این ورزش مچ پا را 10 مرتبه تکرار کنید.

10

پیشگیری

با توجه به نکات زیر می توانید از پیچ خوردگی مجدد مچ پای خود در آینده پیشگیری کنید:

  • یک بانداژ کشی دور مچ پای آسیب دیده خود ببندید.
  • در صورت نیاز، از مچ بند استفاده کنید.
  • حرکات ورزشی استقامتی را انجام دهید.
  • از پوشیدن کفش پاشنه بلند خودداری کنید.
  • قبل از ورزش کردن بدن خود را گرم کنید.
  • کفش مناسب بپوشید.
  • به سطوحی که پای خود را روی آن قرار می‌دهید توجه داشته باشید تا از پیچ خوردگی مچ پا جلوگیری کنید.
  • وقتی احساس خستگی می‌کنید، فعالیت‌های خود را آهسته یا متوقف کنید.

پیچ خوردگی مچ پا عارضه نسبتا شایعی است که معمولا همراه با علائم ورم مچ پا و درد می باشد. درمان پیچ خودگی مچ پا با توجه به شدت علائم و درجه آسیب دیدگی تعیین می شود. توجه داشته باشید بدون استفاده از روش های درمان توانبخشی و فیزیوتراپی نمی توان به بهبود کامل دست یافت. فیزیوتراپیست با توجه به وضعیت شما درمان مناسب را تجویز می کنید. توجه داشته باشید بدون تجویز فیزیوتراپیست اقدام به انجام حرکات اصلاحی و ورزش های مچ پا نکنید.

نویسنده: فاطمه اسدی- فیزیوتراپیست