درمان پارگی مینیسک زانوی پا با فیزیوتراپی

پارگی و کیست مینیسک زانو آسیبی رایج است که در میان ورزشکاران شرکت کننده در ورزش‌های گروهی و فردی درصد شیوع بالایی دارد. به علاوه این مشکل در میان افرادی، مانند لوله‌کش‌ها یا کارگران معدن، که سر پا نشستن طولانی مدت لازمه شغلشان است رواج بالایی دارد. ممکن است آسیب مینیسک زانو علت قفل شدن زانو باشد. متخصص فیزیوتراپی به مدیریت درمان قفل شدن زانو کمک می‌کند. درمان های فیزیوتراپی و توان‌بخشی تأثیر بسزایی در تسریع فرایند بهبود دارند و حصول نتیجه بهینه را در تمام بیماران دچار پارگی مینیسک درجه 1، 2 و 3 تضمین می‌کنند.

پارگی مینیسک چیست؟

مینیسک تکه غضروف C شکلی با خاصیت ارتجاعی است که زانو را می‌پوشاند و از آن محافظت می‌کند. هر زانو دو مینیسک، یکی در بخش داخلی (مدیال) و یکی در بخش خارجی (لترال) دارد که این دو در کنار یکدیگر مانند ضربه‌گیر عمل می‌کنند و مفصل زانو را پایدار می‌سازند.

پارگی مینیسک زانو معمولاً پی‌آمد پیچ خوردن یا چرخیدن سریع زانوی در حالت خم شده است، این اتفاق غالباً هنگام قرار گرفتن پاها روی زمین رخ می دهد. اگرچه این مشکل در میان بازی کنندگان ورزش‌های پربرخورد بسیار شایع است، اما هر فردی در هر سنی ممکن است دچار این عارضه بشود. هنگامی که افراد در مورد پاره شدن غضروف زانویشان صحبت می‌کنند، معمولاً منظورشان پارگی مینیسک زانو است.

علائم

نشانه ها و علائم پارگی مینیسک زانو عبارتست از:

به محض مشاهده علائم پارگی مینیسک پا ، باید برای درمان آن اقدام کنید.

علت

از علت پارگی منیسک  می توان گفت که گاهی هنگام انجام فعالیت‌هایی پاره می‌شود که فشار یا ضربه مستقیم حاصل از چرخش یا پیچ خوردن با نیروی شدید را به زانو وارد می‌کنند. چرخش یا حرکت محوری ناگهانی، سر پا نشستن طولانی مدت یا بلند کردن اشیاء سنگین می تواند علت پارگی مینیسک زانو باعث آسیب دیدگی می‌شود. بسیاری از ورزشکاران در معرض پارگی مینیسک زانو قرار دارند. ورزش‌هایی مانند فوتبال، بسکتبال، راگبی و تنیس که همراه با چرخش و توقف ناگهانی هستند احتمال بروز علایم پارگی مینیسک زانو را افزایش می‌دهند. افزایش سن از علل پارگی مینیسک بوده و ضعیف شدن مینیسک زانو همراه با افزایش سن و پارگی آن در افراد بالای 30 سال شایعتر است. فردی که دارای مینیسک زانوی ضعیف است ممکن است حتی با حرکت های ساده دچار پارگی مینیسک شود

چون مینیسک به موازات بالا رفتن سن ضعیف می‌شود، علایم پارگی مینیسک زانو در میان افراد بالای 30 سال رواج بالایی دارد. حرکاتی مانند سر پا نشستن یا درجا زدن در افرادی که مینیسک زانوی ضعیفی دارند، ممکن است باعث آسیب شود.

تشخیص

متخصص فیزیوتراپی اقدام‌های زیر را برای تشخیص و درمان پارگی مینیسک زانو انجام خواهد داد:

  • ارزیابی کاملی شامل بررسی دقیق سانحه و آسیب، علائم و سابقه پزشکی بیمار
  • آزمایش‌های خاص برای اندازه‌گیری دامنه حرکتی (میزان حرکت) زانو و تعیین حرکت‌ها و موقعیت‌های تشدید کننده علائم پارگی مینیسک زانو
  • استفاده از مجموعه آزمایش‌هایی که در آنها به منظور بررسی آسیب دیدگی مینیسک زانو به آن فشار کنترل شده ای برای بررسی علائم پارگی مینیسک زانو وارد می‌شود.

ممکن است نتایج به دست آمده انجام آزمایش‌های تشخیصی بیشتر، مانند التراسوند یا ام آر ای، را ضروری سازد یا لازم باشد تا بیمار برای مشاوره به جراح ارتوپد معرفی شود.

درمان

هدف‌ های درمان فیزیوتراپی برای درمان بدون جراحی پارگی مینیسک زانو عبارتند از:

  • کاهش درد و سوزش زانو و التهاب
  • برگرداندن دامنه حرکتی مفصل به حالت طبیعی و درمان زانو درد
  • تقویت زانو، به ویژه تقویت عضلات چهارسر ران (به خصوص VMO یا واستوس مدیالیس اوبلیک) و همسترینگ
  • تقویت عضله‌های ساق پا، مفصل ران و لگن.
  • بهبود وضعیت هم‌محوری کاسه زانو (کشکک زانو یا پاتلوفمورال)
  • طبیعی ساختن طول عضله، بهبود حالت اندامی و تعادل، اصلاح روش و عملکرد هنگام راه رفتن، دویدن، سر پا نشستن، پریدن روی یک پا و فرود آمدن پس از پرش.
  • به حداقل رساندن احتمال آسیب مجدد

آسیب‌های مینیسک معمولاً با دیگر آسیب دیدگی‌های زانو مرتبط هستند که باید به همراه پارگی مینیسک زانو درمان شوند.

11

التراسوند

بر اساس یکی از گزارش‌ها، بیماری که یک ماه و نیم در کما بود، هنگام به هوش آمدن از علت درد زانو شکایت داشت که پارگی مینیسک شاخ خلفی تشخیص داده شد. این بیمار با روش RICE (مخفف استراحت، یخ، فشردگی و بالا بردن زانو) و همچنین اولتراسوند درمان شد. پژوهشگران گزارش دادند که اولتراسوند علاوه بر کاهش و درمان درد زانو به این بیمار کمک کرد تا سریع‌تر عملکرد خود را بهبود ببخشد.

مگنت تراپی

مگنت تراپی روش کارآمدی برای درمان پارگی مینیسک زانو است. متخصص فیزیوتراپی نقش مهمی در کنترل درد و تورم و بازگرداندن توانایی حرکتی و قدرت کامل زانو ایفاء می‌کند.

درمان با حرکات اصلاحی

پزشک یا فیزیوتراپیست بهترین حرکت‌ها را متناسب با شرایط بیمار به وی آموزش می‌دهد و وی را از زمان مناسب انجام آن‌ها آگاه می‌کند.

  • تمرین 1: این حرکت به صورت زیر انجام می شود.

untitled11

. روی کف زمین یا سطح مناسبی مانند تختخواب سفت بنشینید و پا را دراز کنید. (اگر در جلو یا پشت زانو احساس ناراحتی می‌کنید، حوله کوچکی را لوله کنید و زیر زانو قرار دهید.)

  1. عضله‌های بالای ران را با چسباندن پشت زانوها به سطح پایین، سفت کنید. (اگر در زیر کاسه زانو احساس ناراحتی می‌کنید، حوله کوچکی را لوله کنید و زیر زانو قرار دهید.)

3.این حالت را 6 ثانیه حفظ کنید، سپس مدت 10 ثانیه استراحت کنید.

  1. این حرکت را هر روز در چند نوبت 8 تا 12 مرتبه‌ای تکرار کنید.
  • تمرین 2: بالا بردن پا به صورت صاف در حالت خوابیده به پشت

untitled12

  1. با صاف نگه داشت زانوی آسیب دیده به پشت روی زمین دراز بکشید و زانوی سالم را به گونه‌ای خم کنید که کف پا به صورت صاف روی زمین قرار بگیرد. مطمئن شوید که انحناء طبیعی کمر در این حالت حفظ می‌شود و می‌توانید دست باز را بین سطحی که روی آن دراز کشیده‌اید و گودی کمر بلغزانید به گونه‌ای که کف دست، سطح را لمس کند و پشت دست، کمر را لمس کند.
  2. عضله‌های ران پای آسیب دیده را با چسباندن پشت زانوها به سطح صاف پایین سفت کنید. زانو را صاف نگه دارید.
  3. عضله‌های ران را در حالت منقبض نگه دارید، پای آسیب دیده را به گونه‌ای بالا بیاورید که پاشنه تقریباً 30 سانتیمتر (12 اینچ) بالاتر از سطح باشد. 5 ثانیه در این حالت بمانید و سپس پا را به آهستگی پایین ببرید.
  4. این حرکت را 8 تا 12 بار تکرار کنید.
  • تمرین 3: بالا بردن پا به صورت صاف در حالت خوابیده به پهلو

untitled13

توجه: این حرکت‌ها را فقط و فقط با اجازه پزشک یا فیزیوتراپیست انجام دهید.

  1. روی پهلو به گونه‌ای دراز بکشید که پای آسیب دیده روی پای سالم قرار بگیرد.
  2. عضله‌های جلوی ران پای آسیب دیده را برای صاف نگه داشتن زانو سفت کنید.
  3. مفصل ران و پا را صاف و هم‌تراز با بقیه بدن نگه دارید، در این حالت کاسه زانو باید رو به سمت جلو باشد. نگذارید مفصل ران پایین بیفتد.
  4. پای آسیب دیده را به صورت صاف رو به بالا، تقریباً به فاصله 30 سانتیمتر (12 اینچی) از زمین، ببرید. 6 ثانیه در این حالت بمانید، سپس پا را به آهستگی پایین بیاورید.
  5. این حرکت را 8 تا 12 بار تکرار کنید.
  • تمرین 4: بالا بردن پا به صورت صاف در حالت خوابیده روی شکم

untitled14

  1. روی شکم دراز بکشید و یک پا را به صورت صاف به سمت سقف بالا ببرید.
  2. پنجه را تا فاصله 15 سانتیمتری (6 اینچی) زمین بالا ببرید، 6 ثانیه در این حالت بمانید و سپس پا را به آهستگی پایین بیاورید.
  3. این حرکت را 8 تا 12 بار تکرار کنید.
  • تمرین 5: بالا بردن پای زیرین به صورت صاف در حالت دراز کشیده به پهلو

untitled15

توجه: این حرکات ورزشی در صورتی برای درمان پارگی مینیسک زانو موثر هستند که فقط و فقط با اجازه پزشک یا فیزیوتراپیست انجام دهید.

  1. به پهلو به گونه‌ای دراز بکشید که پای آسیب دیده زیر پای سالم قرار بگیرد.
  2. می‌توانید پای سالم را روی صندلی بگذارید یا آن را در حالت خمیده در مقابل زانوی آسیب دیده قرار دهید. نگذارید مفصل ران رو به عقب حرکت کند.
  3. عضله‌های جلوی مفصل ران را برای صاف کردن زانوی آسیب دیده سفت کنید.
  4. کاسه زانو را باید رو به سمت جلو نگه دارید و تمام پا را رو به بالا به سمت سقف در حدود 15 سانتیمتر (6 اینچ) بلند کنید. 6 ثانیه این حالت را حفظ کنید و سپس پا را به آهستگی پایین بیاورید.
  5. این حرکت را 8 تا 12 بار تکرار کنید.
  • تمرین 6: خم کردن عضله همسترینگ

16

  1. با صاف نگه داشتن زانوها روی شکم دراز بکشید. اگر در کاسه زانو احساس ناراحتی می‌کنید، دستمالی را لوله کنید و زیر پا دقیقاً در بالای کاسه زانو قرار دهید.
  2. پاشنه پای آسیب دیده را با خم کردن زانو به سمت باسن بالا بیاورید. در صورت بروز درد، این حرکت را بدون خم کردن کامل زانو انجام دهید (مانند تمرین 4) تا دچار درد نشوید.
  3. پا را به آهستگی پایین بیاورید.
  4. این حرکت را 8 تا12 بار انجام دهید.
  5. ضمناً در صورت صلاحدید پزشک یا فیزیوتراپیست می‌توانید وزنه‌هایی (با وزن کمتر از 2 کیلوگرم) را به مچ پا ببندید. در صورت استفاده از وزنه مجبور نیستید برای تأثیرگذاری بر عضله همسترینگ پا را بیشتر از 30 سانتیمتر بلند کنید.
  • تمرین 7: بلند کردن پاشنه

untitled17

  1. پاها را به عرض چند سانتیمتر باز کنید و با قرار دادن دست‌ها روی پیشخوان یا صندلی واقع در روبه‌رویتان بایستید.
  2. پاشنه‌ها را در حال صاف نگه داشتن زانوها به آهستگی از کف زمین بلند کنید.
  3. 6 ثانیه در این حالت بمانید، سپس به آهستگی پاشنه‌ها را به زمین نزدیک کنید.
  4. این حرکت را هر روز در چند نوبت 8 تا 12 مرتبه‌ای انجام دهید.
  • تمرین8: پل زدن در حالت تماس پاشنه با زمین

untitled18

توجه: انجام این حرکت را در صورت بروز درد متوقف کنید.

  1. با خم کردن زانوها به پشت دراز بکشید و مچ‌ها را به گونه‌ای خم کنید که فقط پاشنه‌ها با زمین در تماس باشند. زانوها باید با زاویه‌ای 90 درجه خم شده باشند.
  2. سپس پاشنه‌ها را به کف زمین بچسبایند، باسن را منقبض کنید و مفصل‌های ران را تا جایی بلند کنید که شانه‌ها، مفصل‌های ران و زانوها همگی در یک خط مستقیم قرار بگیرند.
  3. 6 ثانیه در این حالت بمانید، و طی این مدت به صورت طبیعی نفس بکشید. سپس مفصل‌های ران را به آهستگی به زمین نزدیک کنید و 10 ثانیه به خود استراحت دهید.
  4. این حرکت را 8 تا 12 بار تکرار کنید.
  • تمرین 9: نیم اسکوات

19

این حرکت را تنها در صورت ملایم بودن درد، صدا ندادن، قفل نشدن یا خالی نکردن زانوی آسیب دیده انجام دهید؛ برای درمان خالی کردن زانو باید از ورزش های دیگر استفاده شود. به علاوه اگر تکرار 8 تا 12 مرتبه‌ای حرکت باعث ناراحتی‌تان می‌شود، انجام آن را متوقف سازید.

  1. دست‌ها را بدون فشار دادن روی پیشخوان یا صندلی روبه‌رو بگذارید و پاها را به عرض شانه باز کنید.
  2. زانوها را به آهستگی تا جایی خم کنید که در حالت سر پا نشسته (اسکوات یا چمباتمه)، تقریباً مانند زمانی که می‌خواهید روی صندلی بنشینید، قرار گیرید. مطمئن شوید که زانوها جلوتر از پنجه قرار نمی‌گیرند.
  3. به اندازه 15 سانتیمتر (6 اینچ) پایین بیایید، در این بین پاشنه‌ها باید تمام مدت روی کف زمین باقی بمانند و بلند نشوند.
  4. به آهستگی بلند شوید و به حالت ایستاده برگردید.

مراقبت‌های بعدی و مراجعه مرتب به پزشک بخش کلیدی ایمنی و درمان پارگی منیسک زانو به شمار می‌رود؛ بنابراین سهل‌انگاری در مراجعه به پزشک می‌تواند پی‌آمدهای ناخوشایندی را به بار آورد، در صورت رویارویی با هر گونه مشکل باید با پزشک تماس گرفت.

درمان جراحی

برای درمان بیماران مبتلا به پارگی‌های شدیدتر مینیسک زانو یا در صورت مؤثر نبودن دوره فیزیوتراپی به ناچار به عمل جراحی روی آورده می‌شود. خارج کردن غضروف پاره شده طی عمل معمولاً ساده‌ای به نام مینیسکتومی انجام می‌شود که به یک دوره کوتاه فیزیوتراپی نیاز دارد. اکثر بیماران می‌توانند ظرف کمتر از دو ماه مانند گذشته به فعالیت بپردازند و ورزش‌های مورد علاقه خود را با همان شدت سابق دنبال کنند.

توان‌بخشی پس از مینیسکتومی ساده معمولاً مشابه توان‌بخشی مخصوص درمان آسیب‌ها بدون جراحی است. فیزیوتراپیست با استفاده از یخ و فشرده ساختن (باندپیچی زانو) تورم و درد را کنترل می‌کند و روش انجام این درمان‌ها در خانه را به بیمار آموزش می‌دهد. فیزیوتراپیست با بهره‌گیری از تمرین‌های و حرکت‌های اصلاحی خاص قابل انجام در کلینیک و خانه بر بازگرداندن قدرت و حرکت بیمار به حالت طبیعی متمرکز می‌شود. بیمار معمولاً مجبور خواهد بود تا زمان راه رفتن بدون درد یا لنگیدن از چوب زیر بغل یا عصا استفاده کند.

به منظور درمان پارگی مینیسک زانو از روش های دیگری همچون زانوبند طبی، طب سوزنی و ... نیزه بهره گرفته می شود.

بهبودی

جراح گاهی اوقات تشخیص می‌دهد که مینیسک پاره شده قابل ترمیم است و ضرورتی برای خارج کردن آن وجود ندارد. مطالعات پژوهشی بیانگر این نکته است که در صورت امکان‌پذیر بودن ترمیم پارگی مینیسک زانو، نتیجه طولانی مدت حاصل از آن بهتر از جراحی خارج کردن مینیسک خواهد بود، چون ترمیم کردن احتمال ابتلا به آرتروز زانو را  در مراحل آینده زندگی کاهش می‌دهد.

توان‌بخشی پس از درمان بدون عمل جراحی مینیسک زانو در مقایسه با توانبخشی پس از جراحی خارج کردن آن به علت کیست مینیسک زانو آهسته‌تر و گسترده‌تر است، چون بافت ترمیم شده در زمان التیام یافتن باید محافظت شود. نوع روش جراحی انجام شده، شدت آسیب و تصمیم جراح عوامل تعیین کننده زمانی است که بیمار می‌تواند وزن را روی پا بیاندازد، چوب‌های زیر بغل را کنار بگذارد و فعالیت‌های سابق خود را از سر بگیرد.

متخصص فیزیوتراپی پس از ترمیم مینیسک به بیمار کمک می‌کند تا درد و تورم را کنترل کند، قدرت خود و دامنه حرکتی کامل زانو را در سریع‌ترین زمان ایمن بازیابد. حرکت‌های خاصی به بیمار آموزش داده می‌شود تا آن‌ها را در خانه طبق برنامه تهیه شده تمرین کند و حرکت‌های پیشرفته‌تری را به مرور به موازات بهبود یافتن انجام دهد. برای حفاظت از مینیسک ترمیم شده در طول مرحله بهبود بریس به کار برده می‌شود. این بریس‌ها معمولاً این امکان را برای بیمار فراهم می‌آورند تا زانو را به طور کامل صاف کند، اما از طرفی توانایی خم کردن کامل زانو را به منظور جلوگیری از وارد شدن فشار به زانو محدود می‌سازند.

مزایای فیزیوتراپی

هدف ازدرمان های فیزیوتراپی بازگشت بیماربه نقطه ای است که بتواند فعالیت های خود را به صورت طبیعی وبدون ایجاد هیچ گونه مشکلی انجام دهد.   کاهش زانو درد و حفظ حرکات صحیح یکی از مواردی است که باعث حفظ توانایی فرد درانجام فعالیت های روزمره میشود. فیزیوتراپی شامل تمریناتی است که برای حفظ استقامت ماهیچه ها واستفاده از آنها طراحی شده است  این درمان به شما نحوه صحیح حرکت از یک موقعیت به موقعیت دیگر را نشان میدهد وبه شما استفاده ازوسایل کمکی هنگام راه رفتن را آموزش میدهد

آسیب دیدگی‌های منیسک را غالباً می‌توان بدون جراحی مدیریت کرد. یک دوره کوتاه درمان ارائه شده از سوی فیزیوتراپیست مشخص می‌سازد که آیا درمان بدون عمل جراحی پارگی مینیسک زانو بهبود می‌یابد یا خیر.

فیزیوتراپیست برای کنترل درد و تورم از یخ و فشرده ساختن زانو استفاده می‌کند و احتمالاً شیوه انجام این روش‌ها را به بیمار آموزش می‌دهد تا در منزل نیز پیگیری شوند. میزان تورم راهنمای مناسبی در طول توان‌بخشی به شمار می‌آید و تورم زیاد بیانگر افراط در انجام تمرین‌ها است؛ بنابراین باید فیزیوتراپیست را از افزایش ورم آگاه نمود تا برنامه یا میزان فعالیت را تعدیل کند.

متخصص فیزیوتراپی احتمالاً به منظور افزایش قدرت زانو از درمانی موسوم به تحریک الکتریکی عصبی ـ عضلانی (NMES) بهره خواهد جست. به علاوه وی تمرین‌های خاصی را برای حفظ قدرت به دست آمده در طول دوره بهبود و بازگرداندن دامنه حرکتی زانو به حالت طبیعی در نظر خواهد گرفت. هر بیمار برنامه تمرین در منزل منحصر به فردی را متناسب با شرایط خود دریافت می‌کند. متخصص فیزیوتراپی به موازات بهبود بیمار روش‌هایی را برای حفظ تناسب اندام و میزان فعالیت پیشنهاد می‌کند و به بیمار کمک می‌کند تا زمان ازسرگیری کامل وظایف و فعالیت‌ها را تعیین کند.

غالبا درمان پارگی مینیسک زانو با روش های درمان بدون جراحی صورت می گیرد. از جمله این روش ها می توان به  فیزیوتراپی، حرکات اصلاحی، التراسوند، زانو بند طبی و... اشاره کرد. درمان جراحی تنها در صورتی که درمان های فیزیوتراپی نتواند درد و سایر علایم پارگی مینیسک را بهبود دهد، تجویز می شود. در صورت تجویز درمان پارگی مینیسک زانو با جراحی، بعد از انجام عمل باید با استفاده از دروه توانبخشی به بیمار کمک کرد تا بتواند عملکرد طبیعی زانوی خود را به دست آورد.

نویسنده: فاطمه اسدی- فیزیوتراپیست