درمان دررفتگی مفصل شانه، کتف وبازو: توانبخشی با فیزیوتراپی و حرکات ورزشی

دررفتگی شانه و دررفتگی کتف زمانی اتفاق می افتد که استخوان بالای بازو به خاطر فشار بطور کامل از محل عادی خود در حفره شانه (مفصل شانه) خارج شود. عدم قرار گیری مناسب شانه در محل معمولاً با درد زیاد و ناتوانی در حرکت بازو تا زمان جا انداختن و بر گرداندن شانه به محل آن همراه است.

هنگامی که فرد دچار دررفتگی کتف یا شانه می شود، معمولاً به خدمات تخصصی یک فرد حرفه ای برای برگرداندن شانه به محل و جا انداختن آن نیاز است. پس از اینکه استخوان شانه در محل صحیح قرار گرفت، متخصص فیزیوتراپی برای درمان دررفتگی شانه از برنامه توانبخشی بر روی شانه شما استفاده می کند تا به این ترتیب وضعیت شانه بهبود پیدا کرده و از آسیب دیدگی مجدد آن جلوگیری شود.

در کلینیک فیزیوتراپی اسدی به شما کمک می شود که بعد از درمان دررفتگی کتف ، بتوانید مانند گذشته به فعالیت های قبل خود برگردید. با استفاده از روش های فیزیوتراپی در این کلینیک به شما کمک می شود، تا با تقویت مفاصل شانه علاوه بر اینکه مانند قبل بتوانید از مفصل شانه استفاده کنید، از دررفتگی شانه نیز جلوگیری شود.

علائم

ac-jt-lump

نشانه ها و علائم دررفتگی شانه شامل موارد زیر است:

  • ظاهر شانه خارج از حالت طبیعی می باشد
  • ورم یا کبودی
  • درد شدید
  • عدم توانایی برای حرکت دادن مفاصل شانه

دررفتن شانه می تواند همچنین باعث بی حس شدن، ضعف یا احساس سوزش در نواحی نزدیک آسیب دیدگی مثل ناحیه گردن یا پایین بازوی فرد شود. در علائم در رفتگی شانه عضلات شانه ممکن است در این حالت دچار اسپاسم شوند و این مشکل معمولاً با افزایش درد همراه است. دررفتگی کتف می تواند در نتیجه آسیب های ورزشی، صدمه های مربوط به فعالیت های شدید، افتادن یا تصادف کردن ایجاد شود.

علت

دلایل دررفتگی و نیمه دررفتگی شانه و ناپایداری آن بسیار زیاد است. اگر سطح مفصل شکلی متفاوت داشته باشد - به‌عنوان‌مثال اگر حفره گلنوئید کمی پهن‌تر از حد معمول باشد و یا سر استخوان بازو شکل بیضی به خود بگیرد - ممکن است مفصل ازلحاظ آناتومی در مقایسه با سایر افراد کمتر پایدار باشد.

ساختارهای متفاوتی از پایداری و ثبات مفصل شانه پشتیبانی می‌کنند، مانند:

لابروم گلنوئید:یک حلقه غضروفی است که حفره گلنوئید را عمیق‌تر می‌کند و درنتیجه ثبات شانه افزایش می‌یابد.
کپسول مفصلی:از یک غشاء تشکیل شده که کل مفصل را دربر می‌گیرد و یک پایداری برای کل مفصل ایجاد می‌کند، همچنین درون خود مایع مفصلی (مایع سینوویال) را نگه می‌دارد که باعث روان‌سازی سطح استخوان‌ها می‌شود.
رباط‌ها:استخوان‌ها را نزدیک به یکدیگر نگه‌داشته و از حرکت نابجای آن‌ها جلوگیری به عمل می‌آورد.
عضلات:با کمک رباط‌ها از ایجاد حرکت‌های ناخواسته جلوگیری به عمل می‌آورند، همچنین باعث حرکت مفصل نیز می‌شوند.
ممکن است بی‌ثباتی شانه توسط عوامل زیر ایجاد شود:

تروما:(بی‌ثباتی شانه در اثر سانحه) معمولاً به دلیل یک حادثه و یا آسیب خاص در ساختارهای پایدار کننده شانه، ایجاد می‌گردد.
مصدومیت‌های قدیمی:برای مثال ممکن است آسیب قدیمی باعث ضعف کپسول گردد که در پی آن نیمه دررفتگی شانه رخ می‌دهد. به این نوع بی‌ثباتی" نیمه دررفتگی پس از سانحه " می‌گویند.
شل شدن مفصل (بی‌ثباتی غیرتهاجمی):ممکن است به خاطر اختلالات آناتومیک، یا برخی از شرایط (مانند ضعیف شدن ماهیچه‌ها در بارداری) مفاصل دچار حالتی شوند که به آن شلی مفاصل یا هایپرموبیلیتی می‌گویند.
ایجاد بی‌ثباتی حاد در یک مفصل آسیب‌دیده:معمولاً زمانی پدید می‌آید که یک آسیب حاد بر یک مفصلی که از قبل دچار نقص بوده، وارد می‌شود.

درمان

روش های درمان شانه درد ناشی از دررفتگی شانه می تواند شامل موارد زیر باشد:

  • جا انداختن شانه: پزشک ممکن است بعد از تشخیص در رفتگی شانه سعی کند با استفاده از حرکت های آرام، استخوان های شانه را به محل صحیح آنها باز گردانده و در اصطلاح جا اندازد. در این حالت با توجه به مقدار درد و ورم، ممکن است نیاز به استفاده از مسکن یا ماده بی حسی وجود داشته باشد یا در مواقع نادر ممکن است قبل از دستکاری استخوان های شانه، بیمار در حالت بی هوشی عمومی قرار گیرد. هنگامی که استخوان های شانه به محل مناسب برگردانده شدند، درد شدید می بایست بلافاصله بهبود پیدا کند.
  • عمل جراحی: در موارد نادر، در صورتی که اعصاب یا رگ های خونی شما آسیب دیده باشد، طبق تشخیص جراح شانه ممکن است  به عمل جراحی برای بیمار نیاز باشد. 
  • بی حرکت کردن: پزشک ممکن است از آتل برای چند روز تا چند هفته به منظور بی حرکت کردن وضعیت شانه و بازو استفاده کند.
  • دارو: پزشک ممکن است داروهای مسکن یا شل کننده عضلات برای شما با هدف راحتی بیشتر در زمان درمان و بهبود شانه و بازو تجویز کند.
  • توان بخشی. پس از اینکه آتل شما برداشته شد، مهم است که برنامه توانبخشی تدریجی برای بازیابی دامنه حرکت، نیرومندی و ثبات مفصل شانه شما شروع شود.

فیزیوتراپی بعد از دررفتگی شانه و کتف

side-lying-ER-end

درمان فیزیوتراپی برای درمان دررفتگی شانه برای تسریع فرآیند درمان و اطمینان از دستیابی به نتایج بهینه و پیشگیری از دررفتگی مکرر شانه لازم و ضروری است. این درمان ممکن است شامل ورزش های شانه درد و موارد زیر باشد:

  • ماساژ بافت های نرم
  • استفاده آتل
  • حرکت دادن مفاصل (قفسه سینه یا گردن)
  • طب سوزنی
  • گرما یا سرما درمانی
  • اولتراسوند
  • ورزش های مخصوص برای بهبود توانایی چرخش، پایداری، تقویت، انعطاف پذیری و ایجاد ثبات در مفاصل کتف از سوی فیزیوتراپیست تجویز می شود.
  • آب درمانی
  • ارائه توصیه برای اصلاح فعالیت ها
  • اصلاح وضعیت قرار گیری شانه
  • اصلاح بیومکانیک (برای مثال اصلاح تکنیک های حرکتی، نحوه شنا کردن، ورزش تنیس، تکنیک برداشتن وزنه و موارد مانند آن)
  • ارائه یک برنامه برای بازگشت به فعالیت های عادی و نظارت بر این برنامه

متخصصان کلینیک فیزیوتراپی اسدی با بهره گیری از ابزارها و روش های گفته شد در درمان دررفتگی شانه و کتف اهداف زیر را دنبال می نمایند:

  • بازیابی دامنه حرکتی: ورم و درد می تواند باعث کاهش دامنه حرکتی شانه شود. متخصص فیزیوتراپی می تواند به انجام تمرین های ورزشی ایمن و موثر برای بازیابی دامنه حرکتی کامل شانه به شما کمک کند. علاوه بر این، پزشک متخصص ممکن است از تکنیک های خاص تحت عنوان درمان دستی یا کایروپراکتیک برای کمک به کاهش درد در ناحیه شانه، بازو و کتف استفاده کند.
  • تقویت شانه و بهبود عدم پایداری آن: در این حالت با توجه به میزان آسیب وارد شده و میزان پیشرفت شما در زمان ریکاوری، متخصص فیزیوتراپی می تواند از تمرین های تقویتی مناسب برای بهبود وضعیت شانه شما استفاده کند. در صورتی که فعالیت های لازم برای تقویت عضلات شانه استفاده نشود، همواره امکان باقی ماندن عدم پایداری مفصل شانه و دررفتگی های مکرر مفصل شانه به خاطر این مسئله وجود دارد.
  • آموزش مجدد عضلات شانه: متخصصان حرکت درمانی می توانند به عضلات شانه شما برای یادگیری نحوه عکس العمل های صحیح به فشارهای تصادفی وارد شده کمک کنند. این متخصصان تمرین های تجویز شده برای بیمار را برای کمک به وی جهت بازگشت به فعالیت های عادی طراحی کرده اند.
  • آموزش های خاص برای انجام فعالیت های عادی یا فعالیت های ورزشی: بر اساس الزامات شغلی یا نوع ورزشی که شما انجام می دهید، ممکن است نیاز به استفاده از یک برنامه توانبخشی اضافی برای کمک به عضلات شانه با توجه به فعالیت های انجام شده وجود داشته باشد. در این حالت متخصص فیزیوتراپی می تواند به طراحی برنامه ای که تمام این موارد را پوشش دهد، کمک کند. برای مثال، اگر شما به فعالیت پرتاب وزنه اشتغال دارید، متخصص فیزیوتراپی به شما برای بهبود وضعیت پرتاب کردن و توجه خاص به نحوه پرتاب وزنه کمک می کند.

بسیاری از بیمارانی که دچار دررفتگی کتف شده اند با استفاده از برنامه فیزیوتراپی مناسب بهبود پیدا کرده و به فعالیت عادی خود باز می گردند. این فرآیند نیاز به چند هفته تا چند ماه زمان برای دستیابی به اهداف بهینه مورد نظر دارد.

ورزش و حرکات اصلاحی

تمرین ها و حرکات اصلاحی زیر بطور معمول برای بیمارانی تجویز می شود که دچار دررفتگی کتف شده اند. قبل از شروع استفاده از این حرکت ها لازم است درباره مناسب بودن آنها برای خود با متخصص فیزیوتراپی صحبت نمایید.

متخصص فیزیوتراپی می تواند به شما مشاوره لازم را در زمینه مناسب بودن زمان شروع تمرین ها و حرکات اصلاحی ارائه کند و به تدریج برای شما از تمرین های متوسط و پیشرفته استفاده نماید. به عنوان یک قاعده عمومی، هنگامی که حرکت های اصلاحی پیشرفت کرده و جدی تر می شوند، نباید علائم بیماری از جمله درد، در فرد افزایش پیدا کند. در غیر این صورت نباید از تمرین مورد نظر استفاده کرد. تمرین های قابل استفاده برای فیزیوتراپی بعد از دررفتگی شانه به شرح زیر هستند:

  1. خم کردن شانه

1

در حالت نشسته قرار بگیرید. بازوی آسیب دیده خود را با دست دیگر از زیر آرنج بگیرید. به آرامی به جلو خم شوید. بازوی خود را تا هنگامی که درد به شما اجازه می دهد به سمت بالا و پایین حرکت دهید.

  1. حرکت پروانه شانه

2

در حالت نشسته قرار بگیرید. بازوی آسیب دیده خود را با دست دیگر از زیر آرنج بگیرید. به آرامی به جلو خم شوید. بازوی آسیب دیده خود را تا هنگامی که درد به شما اجازه می دهد به طرفین حرکت دهید.

  1. چرخش شانه به پهلو

3

در حالت نشسته قرار بگیرید. آرنج خود را به طرفین بدن چسبانده و مچ دست آسیب دیده (دستی که دچار دررفتگی شانه شده است) را با دست دیگر بگیرید. به آرامی دست خود را در حالت زاویه 90 درجه نسبت به بدن خود حرکت دهید. بیشتر از این دست خود را حرکت ندهید و پس از این حرکت به وضعیت عادی باز گردید.

  1. خم کردن شانه

4

در حالت ایستاده روبروی یک دیوار قرار بگیرید. سعی کنید مشت خود را به سمت دیوار فشار دهید.

  1. انبساط شانه

5

در حالت ایستاده به صورتی قرار بگیرید که پشت شما به یک دیوار باشد. سعی کنید آرنج خود را از پشت به سمت دیوار فشار دهید.

  1. حرکت دور کردن شانه

6

در حالت ایستاده به صورتی قرار بگیرید که سطح خارجی بازوی آسیب دیده شما به دیوار باشد. سعی کنید کل بازوی خود را به طرف دیوار فشار داده و حرکت دهید.

  1. حرکت جمع کردن شانه

7

در حالت ایستاده به صورتی قرار بگیرید که یک حلقه دستمال دستشویی زیر بازوی آسیب دیده شما قرار داشته باشد. سعی کنید کل بازوی خود را به اطراف حرکت دهید.

  1. چرخش خارجی

8

در حالت ایستاده روبروی دیوار قرار گرفته و سطح خارجی دست خود را بر روی دیوار یا یک در نیمه باز قرار دهید. سعی کنید دست خود را به سمت خارج حرکت دهید و در این حالت نباید آرنج از پهلوی شما جدا شود.

  1. چرخش داخلی

9

در حالت ایستاده به صورتی قرار بگیرید که داخل دست آسیب دیده شما به یک دیوار یا در نیمه باز باشد. سعی کنید دست خود را به سمت داخل حرکت دهید. در این حالت نباید آرنج از پهلوی شما جدا شود.

پیشگیری از دررفتگی مکرر شانه

در رفتن مکرر شانه در اکثر مواقع به غیر از زمانی که این مشکل به خاطر وارد شدن آسیب های مجدد باشد، قابل پیشگیری است. پس از اینکه دررفتگی کتف درمان شد (جااندازی شد)، شما باید در صورت مشاهده علائم زیر با متخصص فیزیوتراپی ملاقات کنید:

  • وجود درد در ناحیه شانه به خصوص هنگام انجام فعالیت هایی که نیازمند وارد کردن فشار به عضلات است.
  • وجود احساس «حرکت» یا «لغزیدن» در ناحیه شانه
  • شنیدن صدای غیر عادی از مفصل شانه

اگر شما قبلاً دارای سابقه در رفتن شانه هستید، با ریسک بالاتر آسیب دیدگی مجدد شانه در شرایطی مواجه هستید که شانه شما به نحو مناسب درمان نشده باشد یا عضلات شانه نیرومندی مناسب یا سطح قدرت مورد نیاز برای انجام فعالیت های عادی را به دست نیاورده باشند. کار متخصص فیزیوتراپی دارای نقش با اهمیت در کمک به افراد برای جلوگیری از دررفتگی مکرر کتف یا شانه می باشد.

اگر شما بعد از دررفتگی شانه، زودتر از موعد فعالیت های عادی یا ورزشی خود را از سر بگیرید، انجام این کار می تواند موجب دررفتگی مجدد کتف شود. به همین خاطر متخصص فیزیوتراپی می تواند زمان مناسب برای بازگشت شما به فعالیت های عادی و ورزشی را مشخص کند و این کار زمانی انجام می شود که عضلات شانه نیرومندی لازم را پیدا کرده و برای انجام فعالیت آماده شده باشند. در هر حال متخصص فیزیوتراپی درباره یک برنامه توانبخشی برای حرکت عادی، تقویت، آماده سازی مفاصل، و نیز ایجاد مهارت برای انجام فعالیت های خاص ورزشی به شما کمک می کند.

نویسنده: فاطمه اسدی- فیزیوتراپیست