درمان آرتروز کمر و ستون فقرات با فیزیوتراپی و ورزش

آرتروز ستون فقرات بیماریی است که معمولا با افزایش سن بوجود می آید و معمولا پس از سن 50 سالگی تشخیص داده می شود. علت آرتروز کمر شامل آسیب دیدگی ستون فقرات، فرسایش دیسک های ستون فقرات (که اغلب به چاقی مرتبط است) یا عوامل ارثی می باشند. گاهی اوقات، علت آرتروز ستون فقرات ناشناخته است. آرتروز ستون فقرات باعث درد و خشکی کمر می شود. در اثر آرتروز خم شدن، انجام فعالیت های تحمل کننده وزن مثل پیاده روی و انجام وظایف روزمره مثل لباس پوشیدن و حمام کردن دشوار می شود.  برای درمان آرتروز کمر فیزیوتراپیست به شما کمک می کند تا بیماری خود را مدیریت کنید، ناراحتی خود را کاهش دهید و بتوانید بار دیگر به خوبی حرکت کنید.

آرتروز ستون فقرات، بیماری ناتوان کننده و پیشرونده ای است. در کلینیک فیزیوتراپی اسدی با استفاده از روش های بدون جراحی با نوروفیدبک  به شما کمک می شود، تا علاوه بر اینکه دامنه حرکتی مفصل را بهبود بخشید، پیشرفت بیماری را کند کرده و از عوارض آن مصون بمانید. در کلینیک اسدی به شما کمک می شود تا با روش هایی از جمله اولتراسوند، ورزش، حرکات اصلاحی و تحریک الکتریکی عصب از راه پوست، عضلات اطراف ستون فقرات خود را تقویت کنید تا بدین ترتیب علائم بیماری از جمله درد و خشکی مفصل را کنترل کنید. در هر جلسه درمانی بیماران مورد معاینه قرار می گیرند تا روند بهبودی بررسی شود و ورزش ها و حرکات اصلاحی پیشرفته تر برای وی تجویز شود، سپس انجام تمرینات از سوی بیمار توسط فیزیوتراپیست کنترل می شود تا بیماران با انجام اشتباه تمرینات به خود آسیب نزنند. این روند تا بهبودی کامل بیمار ادامه پیدا خواهد کرد.

آرتروز ستون فقرات چیست؟

با افزایش سن، دیسک های ستون فقرات می توانند دچار فرسایش شوند، تنگ شوند و یا دچار بیرون زدگی شوند. این تغییرات بر غضروف، رباط ها و مفاصل ستون فقرات فشار وارد می کند و باعث کمر درد می شود. تنگ شدن دیسک همچنین منجر به تنگ شدن فضای بین مفاصل ستون فقرات می شود که مفاصل فاست نامیده می شوند. نیروهای تحمل کننده وزن بر مفاصل به دلیل تغییراتی که در دیسک کمر و گردن بوجود می آید افزایش پیدا می کند. در نتیجه، غضروفی که سطح مفصل را می پوشاند با گذر زمان دچار فرسایش می شود. در صورتی که غضروف شما دچار فرسودگی شود، استخوان های شما به همدیگر ساییده می شوند و منجر به التهاب، سفتی و درد و بزرگ شدن مفاصل می شود.

با پیشرفت آرتروز ستون فقرات، بدن شما با رشد استخوان جدید آن را ترمیم می کند، که به آن خار استخوانی (اسپرز استخوان) می گویند. بوجود آمدن خار استخوانی منجر به بیماریی می شود که تنگی کانال نخاعی نام دارد. اغلب مواقع این اختلال مردان و زنان بالای 50 سال را تحت تاثیر قرار می دهد. تنگ شدن ممکن است نواحی کوچک یا بزرگی را در برگیرد و منجر به وارد شدن فشار بر عصب های مجاور می شود، که منجر به عوارضی از قبیل درد، کرختی، بی حسی یا سوزش می شود.

علائم

Untitled12

متخصص ستون فقرات ، ستون مهره را به چهار ناحیه گردنی ، پشتی-سینه ای،کمری و خاجی تقسیم می کنند و هر قسمت خصوصیات و عمل کرد مخصوص دارد و علائم آرتروز ستون فقرات شما به این بستگی دارند که این بیماری کدام قسمت از ستون مهره های شما را تحت تاثیرقرار می دهد.

علایم آرتروز ستون فقرات برای هر فرد تفاوت دارد و می تواند خفیف یا شدید و ناتوان کننده باشد و یا حتی ممکن است هیچ  علایمی نداشته باشید. شروع و پیشرفت بیماری می تواند نسبتا کند باشد.

در سطوح اولیه، علائم موقتی و زودگذر هستند. ممکن است پس از زمین نشستن برای مدت طولانی، یا پیاده روی در هنگام صبح یا پس از یک فعالیت سنگین احساس سفتی یا درد کنید. شما یا خانواده شما ممکن است در قامت خود متوجه تغییراتی شوید. برخی از افراد به سمت جلو خم می شود یا به یک طرف متمایل می شوند. در موارد پیشرفته علائم آرتروز کمر، ثابت می شوند و در فعالیت های روزمره شما، مخصوصا راه رفتن و ایستادن تداخل ایجاد می کند. علائم شایع آرتروز ستون فقرات شامل موارد زیر می شود:

  • کمردرد یا گردن درد
  • دردی که پس از بی تحرکی برای مدت طولانی، یا بلند شدن از خواب در هنگام صبح یا پس از انجام یک فعالیت جسمانی شدت پیدا می کند
  • دردی که با ایستادن و راه رفتن وخیم می شود و با نشستن یا دراز کشیدن بهتر می شود
  • سفتی و خشکی و گرفتگی کمر پس از فعالیت هایی مانند بی تحرکی برای مدت طولانی، بلند شدن از خواب در صبح یا با تحرک ناحیه درگیر در ستون فقرات بروز می یابد.
  • آرتروز پیشرفته تر، علائمی دارد که با استراحت بهبود پیدا نمی کنند و حتی در خواب فرد اختلال ایجاد می کنند.
  • احساس درد، سوزش یا کرختی که تا شانه و بازو و یا از کمر تا باسن و پاها گسترش پیدا می کند.
  •  مشکل در انجام فعالیت های عادی روزمره مانند لباس پوشیدن، استحمام و همچنین راه رفتن و ایستادن با پیشرفت بیماری
  • درد ناشی از ضعف عضلات دور مفصل به دلیل بی تحرکی

تشخیص

female-with-rash-acute-kidney-failure-and-rheumatoid-arthritis-rheumatoid-and-reactive--colorado-denver-6473

فیزیوتراپیست برای تشخیص  آرتروز کمر یک معاینه کامل انجام می دهد و سوالاتی در مورد وضعیت سلامتی شما، سابقه ابتلا به مشکلات ستون فقرات و داروهایی که مصرف می کنید، می پرسد. سوالاتی در مورد سبک زندگی روزمره بیمار، مدت زمان بروز علائم، عواملی که باعث تشدید علائم می شوند و... پرسیده می شود. فیزیوتراپی بدین ترتیب تصویر واضحی از وضعیت فردی شما خواهد داشت. فیزیوتراپیست سپس معاینه فیزیکی را به منظور بررسی عوامل زیر انجام می دهد:

  • همترازی ستون فقرات و قامت بیمار مورد ارزیابی قرار می گیرد و دامنه حرکتی و انعطاف پذیری ستون فقرات و اندام تحتانی (دست یا پا) در ناحیه مورد نظر اندازه گیری قرار می گیرد.
  • فیزیوتراپیست عملکرد عصبی شما را بررسی می کند.
  • بررسی می کند که چگونه برای انجام فعالیت های روزمره ، کاری، اجتماعی و تفریحی از بدن خود استفاده می کنید.
  • تعادل شما را برای تعیین احتمال زمین خوردن بررسی می کند.

اطلاعاتی که در معاینه شما کسب می شود به فیزیوتراپیست کمک می کند تا برنامه ای برای تسکین ناراحتی، ارتقای کیفیت زندگی و بهبود دامنه حرکتی شما تجویز کند.

آزمایشات تصویربرداری مثل اشعه ایکس، سی تی اسکن و ام آر آی توصیه می شوند، اما در تمامی موارد ضرروری نیستند. با این حال، در صورتی که فیزیوتراپیست شما شک کند که درد شما ناشی از یک بیماری است، او درخواست می کند که به نزد پزشک خود و یا بهترین متخصص ستون فقرات بروید آزمایش انجام دهید و ارزیابی بیشتری روی شما صورت بگیرد. فیزیوتراپیست با همکاری با پزشک شما بهترین تشخیص و درمان را عرضه می کند.

درمان

فیزیوتراپیست به شما کمک می کند تا علائم بیماری کاهش پیدا کند و پیشرفت بیماری کند شود. شما یاد می گیرید که چگونه بدون خطر ورزش کنید و در فعالیت های روزمره مشارکت داشته باشید. فیزیوتراپیست به شما با روش های درمانی مختلفی کمک می کند که این روش های درمانی از قرار زیر هستند:

اولتراسوند (فراصوت)

 2

درمان آرتروز ستون فقرات با اولتراسوند یک روش غیرتهاجمی و بدون جراحی است که تا چندین مرتبه در روز قابل تکرار است. در روش درمان با اولتراسوند، امواج صوتی باعث می شوند تا بافت های نرم به ارتعاش در آیند. ارتعاشات باعث افزایش گرمای درون بافت می شود که جریان خون را افزایش و درد را کاهش می دهد. گرمای تولیدی همچنین باعث شل شدن عضلات سفت و بهبودی توانایی در کشش بافت های نرم می شود.

تحریک الکتریکی عصب از راه پوست (TENS)

روش تحریک الکتریکی پوست از راه عصب یک روش درمانی موثر برای تسکین درد است که در آن الکترودها در نزدیکی ناحیه درد یا روی ناحیه درد قرار داده می شود و پالس های آرام کننده از طریق الکترود از پوست ودر راستای فیبرهای عصبی ارسال می شوند. پالس ها (که در تمامی اوقات توسط کاربر کنترل می شوند) مانع از ارسال سیگنال های درد به مغز می شوند. روش تحریک الکتریکی عصب از روی پوست همچنین بدن را تحریک می کند که مواد مسکن طبیعی (اندورفین و انکفالین) خود را بیشتر تولید کند.

ورزش و حرکات اصلاحی

ورزش مهم ترین روش درمانی برای کاهش درد و بهبود دامنه حرکتی شما می شود. فیزیوتراپیست فعالیت های ورزش کمردرد و کم فشار متناسب با سطح پیشرفت آرتروز ستون فقرات را برای شما تجویز می کند که باعث تقویت ستون فقرات، شکم و عضلات باسن می شود تا توانایی ایستادن، راه افتادن و تعادل را بهبود بخشد و احتمال زمین خوردن بیمار را کاهش می دهد. قبل از شروع هر گونه برنامه ورزشی با فیزیوتراپیست یا پزشک مشورت کنید. فیزیوتراپیست حرکات کششی مخصوصی برای ستون فقرات، دست یا پا تجویز می کند که براساس نتایج معاینه اولیه شما طرح ریزی شده اند. افراد که اضافه وزن  دارند بیش از سایرین به ورزش و حرکات ورزشی برای کمر درد و آرتروز کمر نیاز دارند. حرکات کششی در کنار حرکات استقامتی به کند شدن پشیرفت بیماری کمک می کنند.

وقتی فردی به آرتروز ستون فقرات مبتلا می شوید، کشش و استقامت عضلات مجاور ستون فقرات برای محافظت بیشتر و کاهش فشارهای دور کمر مهم هستند. به خاطر داشته باشید که ورزش نباید موجب درد باشد، در صورتی که احساس درد می کنید، حرکت ورزشی را متوقف کنید و با پزشک خود مشورت نمایید. تمرین های ورزشی زیر تنها با تجویز فیزیوتراپیست باید انجام شود.

  • تمرین 1: حرکت استقامتی شکم

این حرکت ورزشی باعث انقباض و کنترل عضلات شکم توسط بدن می شود که به محافظت بیشتر از ستون فقرات منتهی می شود.

1

به پشت دراز بکشید و ستون فقرات و لگن خود را در وضعیت خنثی نگاه دارد (عضلات منقبض نباشد) و زانوهای خود را خم کنید. عضلات پایینی شکم خود را با فشار دادن ناف به سمت ستون فقرات بدون حبس کردن نفس منقبض کنید. در حین حفظ انقباض شکم به صورت مسطح نفس بکشید، برای ده ثانیه در این وضعیت باقی بمانید. روزی سه نوبت و در هر نوبت 10 بار این حرکت را تکرار کنید.

  • تمرین 2: زانو به سینه

این حرکت ورزشی به شما کمک می کند تا انعطاف پذیری ستون فقرات و باسن خود را بهبود ببخشید، و باعث می شود دامنه حرکتی ارتقا پیدا کند.

2

به پشت دراز بکشید و دو زانوی خود را صاف کنید. به آرامی یکی از زانوهای خود را به سمت سینه بکشید تا کشش نرمی را در ستون فقرات و باسن خود احساس کنید. به مدت 5 ثانیه در این وضعیت باقی بمانید. به آرامی زانوی خود را پایین بیاورید. روزی یک بار این حرکت را برای هر پا 10 مرتبه تکرار کنید.

  • تمرین 3: کشش همسترینگ

وقتی به آرتزو ستون فقرات مبتلا هستید، عضلات همسترینگ (عضلاتی که در راستای پشت ران شما قرار دارند) سفت می شوند. این حرکت ورزشی به شما کمک می کند تا عضلات همسترینگ را بکشید و انعطاف پذیری بیشتری داشته باشید.

3

به پشت دراز بکشید و یکی از پاهای خود را با استفاده از نوار (به عنوان محافظ) بالا بیاورید تا اینکه در پشت زانو و ران خود کشیدگی نرمی را احساس کنید. 30 ثانیه صبر کنید. به آرامی پای خود را پایین بیاورید. روزی یک نوبت و در هرنوبت 10 مرتبه این رکت را برای هد کدام از پاها تکرار کنید.

  • تمرین 4: حرکت چنگکی

این حرکت ورزشی باعث استحکام عضلات قسمت خارجی لگن و قسمت پایینی شکم می شود و به ثبات کلی ستون فقرات و پای شما کمک می کند.

4

به پهلو دراز بکشید و دو زانوی خود را خم کنید. ناف خود به سمت ستون فقرات بدون حبس کردن نفس، بکشید و عضلات قسمت پایین شکم خود را سفت کنید. پاهای خود را به همدیگر بچسبانید، به آرامی زانوی بالایی خود را بلند کنید، به شکلی که انگار پاهای خود را مثل چنگک باز می کنید. به سمت عقب گردش نکنید. به آرامی زانوی خود را پایین بیاورید. روزی یک نوبت، و در هر نوبت این حرکت را 10 مرتبه برای هر پا تکرار کنید.

  • تمرین 5: کشش عضلات سرین

این حرکت ورزشی به استحکام عضلات سرینی (عضلات بزرگی که در پشت باسن قرار دارند) کنترل بالا تنه، ثبات و تعادل پا در حین ایستادن یا راه رفتن کمک می کند.

5

روی شکم دراز بکشید و یک بالش زیر شکم خود قرار دهید تا از کمر خود محافظت کنید (مطابق تصویر بالا). پایی که می خواهید حرکت ورزشی را روی آن انجام دهید را صاف کنید، باسن خود را فشار دهید و پای خود را کمی از رختخواب فاصله دهید. به آرامی پای خود را پایین بیاورید. این حرکت را روزی یک نوبت و در هر نوبت 10 مرتبه برای هر پا تکرار کنید.

از دیگر روش های درمانی که فیزیوتراپیست از آنها استفاده می کند، می توان به موارد زیر اشاره کرد:

    • مدیریت علائم: فیزیوتراپیست به شما می آموزد تا بدون این که علائم خود را تشدید کنید فعال تر باشید. او به شما کمک میکند تا سطوح فعالیت مناسب خود را پیدا کنید و یک برنامه منحصر به فرد برای تحرک داشتن خود طراحی کنید.
    • آموزش نحوه صحیح انجام فعالیت های روزانه: فیزیوتراپیست به شما نحوه صحیح به رخت خواب رفتن و بلند شدن از آن، نشستن یا برخاستن از صندلی و نحوه خم شدن و راه رفتن به شکل راحت تر را آموزش می دهد.
    • کمپرس سرد و گرم: روش های درمانی مثل یخ درمانی یا گرمادرمانی برای کمک به مدیریت علائم مورد استفاده قرار می گیرد.
  • درمان دستی یا کایروپراکتیک : فیزیوتراپیست از تکنیک های درمان دستی یا کایروپراکتیک استفاده می کند تا انعطاف پذیری ستون فقرات شما را بهبود ببخشد و سفتی عضلانی را برطرف کند.
  • آموزش حفظ تعادل و راه رفتن: برای بهبود تعادل و کاهش خطر زمین خوردن حرکات ورزشی و دستورالعمل هایی توسط فیزیوتراپیست توصیه می شود.
  • نوارهای چسبی و بریس های (کمربند طبی مخصوص): فیزیوتراپیست از نوارچسبی یا بریس های مخصوص برای کمک به محافظت از مفاصل استفاده می کند. بریس کمر اغلب در بیماری های پیشرفته تر مورد استفاده قرار می گیرد.
  • کنترل وزن: در صورتی که اضافه وزن دارید، احتمالا در قسمت بالای کمر آسیب بیشتری به ستون فقرات خود وارد کرده اید. فیزیوتراپیست به شما کمک می کند تا سطوح فعالیت خود را بهبود ببخشید و شما را به متخصصین تغذیه ارجاع می دهد، تا اضافه وزن خود را رفع کنید.

به خاطر داشته باشید که آرتروز ستون فقرات انواع مختلفی دارد. فیزیوتراپیست بهترین روش درمان آرتروز ستون فقرات را براساس ارزیابی مشکلی که دارید انتخاب می کند.

جراحی

اغلب روش های درمانی مورد استفاده در درمان ارتروز ستون فقرات، روش های بدون جراحی می باشند. با این حال، اگر بیماری درعملکرد مثانه و دفع مدفوع اختلال ایجاد کنند و باعث مشکلاتی در سیستم عصبی می شود به جراحی نیاز دارند.

اندک زمان کمی پس از جراحی، باید به   فیزیوتراپیست مراجعه کنید تا به شما نحوه صحیح بلند شدن از رختخواب، راه رفتن و احتمالا نحوه استفاده صحیح از عصا را آموزش دهد. وقتی بهبودی به طور کافی بدست آمد، برای بهبود وضعیت راه رفتن و پیشرفت برنامه ورزشی خود باید به فیزیوتراپی ادامه دهید.

پیشگیری

آرتروز ستون فقرات با افزایش سن بوجود می آید، اما نتیجه مستقیم پیری نیست. عوامل زیادی از قبیل سابقه خانوادگی وجود دارد که شما را در معرض آرتروز قرار می دهد. عوامل دیگر شامل آسیب دیدگی قبلی، استفاده زیاد از ستون فقرات در طول یک دوره زمانی و اضافه وزن می باشند.

در صورتی که اضافه وزن دارید، احتمال بیشتری برای ابتلا به آرتروز ستون فقرات دارید. کاهش وزن به منظور کاهش فشار بر مفصل و احتمال جلوگیری از بروز آرتروز موثر است. در صورتی که به آرتروز ستون فقرات مبتلا هستید، کاهش وزن باعث جلوگیری از وخیم تر شدن این مشکل می شود، ورزش و افزایش فعالیت فیزیکی در کنار اصلاح رژیم غذایی نیز باعث کاهش درد شما می شود.

پیشگیری از آسیب دیدگی ها، بویژه آسیب دیدگی های ورزشی، از بروز آرتروز جلوگیری می کند. باید تا زمانی که احساس خستگی به شما دست بدهد ورزش یا فعالیت فیزیکی خود را دنبال کنید، اما از این سطح به بعد پیش تر نروید. حرکات استقامتی و آمادگی جسمانی عملکرد عضلات را بهبود می بخشد و فشار وارد شده بر مفاصل را برطرف می سازد.

نویسنده: فاطمه اسدی- فیزیوتراپیست