تشخیص و درمان فلج بل

فلج بل نوعی بیماری است که در آن عضلات یک طرف صورت به طور ناگهانی و موقت فلج می شوند. فلج بل نوعی ضعف یا فلج یک طرف صورت است که تکان دادن دهان، بینی یا پلک را برای فرد دشوار می کند و باعث می شود که آن سمت از صورت آویزان شود یا سفت به نظر برسد. این فلج زمانی رخ می دهد که یکی از اعصاب صورت به درستی کار نکند و اغلب دلیل آن یک ویروس است.

نشانه ها و علائم


اغلب ویروس یا عفونتی که باعث فلج بل می شود، آنقدر خفیف است که بعضی از افراد اصلا احساس ناراحتی یا بیماری نمی کنند.. بعضی از افراد در پشت یا جلوی گوش هایشان به مدت چند ساعت یا حتی چند روز احساس درد می کنند. از آنجائیکه فلج بل در هر بار فقط روی یک عصب صورت رخ می دهد، فقط یک طرف از صورت فلج می شود. بعضی از افراد فقط ضعف خفیفی دارند، بعضی دیگر اصلا نمی توانند یک طرف از صورتشان را حرکت دهند. این باعث می شود که به نظر برسد که یک طرف صورت آنها (به خصوص دهان) آویزان شده است. نشانه های دیگر فلج بل عبارتند از:

  •  احساسی که گویی یک طرف صورت رگ به رگ شده یا کشیده شده است
  •  سردرد
  •  مشکل در حس چشایی جلوی زبان
  •  مشکل در تولید بزاق
  •  صداها در یک گوش بلندتر از حد معمول شنیده می شوند
  •  مشکل در کامل بستن یک چشم و در نتیجه آبریزش چشم
  •  تیر کشیدن چشم
  •  اذیت شدن و خشک شدن چشم

فلج بل فقط بر عضلات صورت اثر می گذارد، بنابراین اگر بقیه بخش های بدن سفت یا فلج شده اند، باید فورا نزد پزشک بروید، زیرا ممکن است نشانه بیماری دیگری باشند.

دلایل


تصور می شود که ممکن است در اطراف عصب صورت که از درون جمجمه می گذرد، التهاب به وجود بیاید و این التهاب به عصب درون جمجمه فشار وارد کرده که باعث از کار افتادگی کامل یا جزئی عصب می شود، تا زمانی که التهاب از بین برود. اگر عصب از کار بیافتد، عضلات تحت کنترل آن نیز از کار خواهند افتاد.
دلیل ایجاد التهاب هنوز معلوم نیست، ولی در بیشتر موارد، احتمالا به دلیل یک عفونت ویروسی ایجاد می شود.

تشخیص فلج بل


آزمایشی برای این که با اطمینان گفته شود به فلج بل مبتلا هستید، وجود ندارد. در حقیقت، پزشکان به طور معمول این بیماری را پس از حذف احتمال ابتلا به بیماری های دیگر تشخیص می دهند. پزشک با انجام معاینه کامل و دقیق کار خود را آغاز خواهد کرد. اگر وی به فلج بل مشکوک باشد، تلاش می کند پلک چشم در ناحیه تحت تاثیر قرار گرفته صورت بیمار را ببندد. اگر پلک بسته نشود، نشانه ای از آن چیزی است که پزشکان «پدیده بل» می نامند. در این شرایط، هنگامی که پزشک تلاش می کند چشم بیمار را ببندد، چشم به سمت بالا و خارج حرکت می کند. سپس پزشک رد کردن ابتلا به بیماری دیگر را دنبال می کند. وی احتمالا قدرت شنوایی و حس تعادل بیمار را آزمایش خواهد کرد همچنین پزشک شما ممکن است سایر آزمایشات را توصیه کند، مانند:

  •  الکترومیوگرافی یا نوار عضله(EMG):این تست می تواند وجود آسیب عصبی را تائید و شدت آن را تعیین کند. EMG فعالیت الکتریکی عضله را در پاسخ به تحریک و ماهیت و سرعت انتقال ایمپالس های الکتریکی در طول عصب را اندازه گیری می کند.
  •  تصویربرداری:تصویربرداری با اشعه X، ام آر آی(MRI) یا سی تی اسکن ممکن است در مواردی برای رد سایر علل احتمالی فشار بر روی عصب صورت مانند تومور یا شکستگی جمجمه مورد نیاز باشد.

 درمان


فیزیوتراپی

انجام فیزیوتراپی باید بلافاصله پس از بروز فلج بل آغاز شود تا بتوانید تا حد ممکن توانایی‌هایتان را دوباره به دست بیاورید برنامه درمانی برای افراد مختلف، بسته به شدت علائم فلج بل، میزان تأثیر عارضه بر حرکات صورت و نرخ بهبودی، به اشکال متفاوتی اجرا می‌شود.
برای مبتلایان به فلج بل می‌توان از شیوه‌های مختلف فیزیوتراپی درمانی استفاده کرد. البته، ضروری است که انجام فیزیوتراپی در اولین فرصت شروع شود.

طب سوزنی

با استفاده از طب سوزنی مجموعه‌ خاصی از عصب‌ها و عضلات تحریک می‌شوند تا حالت طبیعی عضلات چهره حفظ شده، درد تسکین بیابد و تنش‌های موجود در عضلات رفع شوند. این شیوه احتمال آسیب‌های بیشتر به عصب‌ها را کاهش می‌دهد.

تحریک الکتریکی

تحریک الکتریکی برای بیمار مبتلا به فلج بل عبارت است تحریک گروه‌هایی از عضلات و عصب‌ها برای حفظ کشیدگی و حالت طبیعی عضلات و بهبود کارایی آن‌ها. این روش میزان لاغری یا تحلیل رفتن عضلات را کم می‌کند.
در روش تحریک عصبی، برخی سیگنال‌های الکتریکی ارسال می‌شود که اساساً مشابه آن دسته از تکانه‌های عصبی هستند که یک عصب سالم به عضلات صورت می‌فرستد؛ گاهی اوقات به این روش تحریک نوروتروفیک هم گفته می‌شود.

ورزش دادن عضلات صورت

ورزش دادن صورت به شکل ملایم، باعث حفظ کشیدگی و حالت طبیعی عضلات صورت و کاهش ضعف عضلات می‌شود. تمرینات ورزشی متناسب با نیازهای هر فرد طراحی می‌شوند. این روش باعث بهبود هماهنگی و حفظ حافظه حرکتی می‌شود.

پیلاتس بالینی

می‌توان با یک برنامه‌ تخصصی که با تمرکز بر حرکات کوچک تولید قدرت کرده و تعادل را به عضلات برمی‌گرداند، از دست رفتگی تعادل و هماهنگی را درمان کرد.

گرما درمانی

استفاده از کیسه‌های داغ تحت نظر فیزیوتراپ، به بهبود گردش خون در اطراف عصب‌ها و عضلات کمک می‌کند.

بیوفیدبک

به افراد کمک می‌کند تا با شناسایی و تمرکز بر عضلات درگیر، کنترل حرکت آن عضلات را دوباره به دست آورند. این روش آگاهی بیمار از وضعیت عضلات صورتش را افزایش می‌دهد.

سینکینزی

اگر چه اکثراً فلج بل به طور کامل بهبود می‌یابد اما در بعضی موارد ضعف همچنان باقی می‌ماند. در این شرایط می‌توان احتمال داد که سینکینزی رخ داده است. سینکینزی حرکت جمعی یا حرکت غیرارادی عضلات صورت است. برای مثال، هنگام تلاش برای لبخند چشم جمع می‌شود یا هنگام بستن چشم دهان بالا کشیده می‌شود. سینکینزی معمولاً در حدود شش ماه پس از بروز فلج بل رخ می‌دهد، البته می‌تواند خیلی زودتر از آن هم رخ دهد. این مشکل در جاهایی از صورت که عضلاتشان ضعیف شده رخ می‌دهد و از لحاظ شدت از سطحی نامحسوس تا کاملاً آشکار را در برمی‌گیرد. متأسفانه این ضعف می‌تواند با بدشکل کردن حالات چهره باعث خجالت بیمار شود. اما، با فیزیوتراپی می‌توان به طور اختصاصی به درمان این عارضه ناراحت کننده پرداخت. در اینجا نکته مهم، شناسایی و رسیدگی زودهنگام به این عارضه و پایش دقیق آن است.

ورزش و حرکات اصلاحی

تمرینات صورت که متناسب با هر بیمار ارائه می‌شوند، بیش از همه به بهبود عملکرد صورت افرادی که در سطحی متوسط دچار فلج شده‌اند و همچنین موارد مزمن فلج بل کمک می‌کنند. همچنین شواهدی وجود دارد که نشان می‌دهد تمرینات صورت در موارد حاد نیز عوارض فلج بل را کاهش می‌دهند.

نویسنده: فاطمه اسدی- فیزیوتراپیست